Kran Suyunu Qaynatmaq Kifayətdirmi? 6 Maddədə Cavab

Şübhə yarandıqda ilk ağla gələn həll həmişə eynidir: qaynat, sonra iç. Bəs kran suyunu qaynatmaq həqiqətən kifayətdirmi? Cavab ikiyə ayrılır. Qaynatma mikroorqanizmlərə qarşı təsirli və sübut olunmuş bir üsuldur; buna baxmayaraq əhəng, nitrat, ağır metal və duzluluq kimi həll olmuş komponentlərə heç bir müsbət təsiri yoxdur. Hətta bəzi hallarda bu komponentlərin qatılığını artırır.

Bu yazı mövzunu altı maddədə nəzərdən keçirir: qaynatmanın nəyi kənarlaşdırdığı, nəyi kənarlaşdırmadığı, nə qədər vaxt tələb etdiyi, qatılıq təsiri, təmizləmədən fərqi və hansı halda kifayət sayılacağı. Məqsəd, kran suyunu qaynatmaq vərdişini nə lazımsız saymaq, nə də olduğundan güclü zənn etməkdir.

Kran Suyunu Qaynatmaq Nəyi Kənarlaşdırır?

Qaynatma suda ola biləcək bakteriya, virus və parazitləri təsirsiz hala salır. Yüksək temperatur bu canlıların quruluşunu pozur və çoxalma qabiliyyətlərini aradan qaldırır. Bu cəhətdən qaynatma fövqəladə hallarda və şübhəli su mənbələrində dünya miqyasında tövsiyə olunan ən əlçatan üsuldur.

Təsirin sərhədi də məhz buradadır: kran suyunu qaynatmaq mikrobioloji riskləri azaldan bir üsuldur, təmizləmə üsulu deyil. Canlı orqanizmlərə təsir edir; həll olmuş kimyəvi komponentlərə təsir etmir.

Bundan başqa ikinci dərəcəli bir faydası da var. Qaynama zamanı uçucu komponentlərin bir hissəsi buxarla birlikdə ayrılır. Bu səbəbdən kran suyunu qaynatmaq xlordan qaynaqlanan iyi və dadı bir qədər azalda bilər. Ancaq bu, hədəflənən deyil, yan bir təsirdir.

Fövqəladə hallarda tətbiq olunacaq təhlükəsiz su üsulları barədə ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin fövqəladə hallarda içməli su təhlükəsizliyi bələdçisi tətbiq edilə bilən bir çərçivə təqdim edir.

Kran Suyunu Qaynatmaq Nəyi Kənarlaşdırmır?

Qaynatma; codluğa səbəb olan kalsiumu və maqneziumu, nitratı, ağır metalları, duzluluğu və pestisid qalıqlarını kənarlaşdırmır. Bu komponentlər suda həll olmuş haldadır və qaynama temperaturunda buxarlanmır. Su buxarlandıqca geridə qalan mayedə nisbətləri artır.

Bu, kran suyunu qaynatmaq vərdişi ilə bağlı ən yayğın yanlış təsəvvürdür. Qaynayan suyun dibində ağ çöküntü görünməsi əhəngin getdiyi mənasına gəlmir; yalnız yerini dəyişdiyini göstərir.

Cədvəldə göründüyü kimi kran suyunu qaynatmaq yalnız ilk sətirdə tam təsirlidir. Digər sətirlərdə ya təsirsizdir, ya da vəziyyəti pisləşdirir. Bu fərq üsuldan doğru yerdə istifadə olunması baxımından həlledicidir.

Əhəngin niyə qaynatmaqla getmədiyini və qalıcı həllin nə olduğunu suda əhəng niyə əmələ gəlir məqaləmizdə ətraflı izah etdik.

Şəkil 1: Qaynayan suda əmələ gələn mineral halqası

Qatılıq Təsiri: Qaynatmanın Tərs Üzü

Qaynama zamanı su buxarlanır, həll olmuş maddələr isə qabda qalır. Suyun həcmi azaldıqca bu maddələrin litrdəki nisbəti yüksəlir. Bu səbəbdən uzun müddət qaynadılan bir suda nitrat, ağır metal və duzluluq dəyərləri başlanğıcdakından daha yüksək hala gələ bilər.

Kran suyunu qaynatmaq zamanı baş verən qatılıq artımı itirilən su miqdarı ilə düz mütənasibdir. Bir dəqiqəlik qaynamada həcm itkisi nəzərə alınmayacaq səviyyədədir; ancaq yarım saat ərzində zəif odda qaynadılan bir suda fərq ölçülə bilən hala gəlir.

Bu səbəbdən praktik qayda belədir: kran suyunu qaynatmaq lazımdırsa, qısa və nəzarətli şəkildə edilməlidir. Uzun müddət qaynatmaq təhlükəsizliyi artırmır, yalnız qatılığı yüksəldir.

Həll olmuş maddə yükünün necə izlənildiyini TDS nədir məqaləmizdə izah etdik. Dəyişikliyi özünüz görmək istəyirsinizsə, sadə bir TDS ölçmə cihazı ilə qaynatmadan əvvəl və sonra ölçmə apara bilərsiniz.

Nə Qədər Müddət Qaynatmaq Lazımdır?

Beynəlxalq təlimatlar suyun qabarcıqlı şəkildə qaynamağa başlamasından sonra bir dəqiqə ərzində qaynadılmasını kifayət sayır. Hündür ərazilərdə qaynama temperaturu aşağı düşdüyü üçün bu müddət üç dəqiqəyə qaldırılır. Daha uzun müddət qaynatmanın əlavə bir təhlükəsizlik faydası yoxdur.

Tətbiqdə izlənilməli olan ardıcıllıq belədir:

1. Durulaşdırın

   Su bulanıqdırsa, əvvəlcə təmiz bir parçadan süzün və ya dincəldib üst hissəsini götürün. Bulanıqlıq istiliyin təsirini çətinləşdirir.

   Səbəb: asılı hissəciklər mikroorqanizmlərə sığınacaq olur.
2. Tam Qaynamanı Gözləyin

   Səthdə sıx qabarcıq əmələ gələnə qədər gözləyin. İlıq su və ya ilk buxar kifayət deyil.

   Səbəb: təsirlilik temperaturdan asılıdır.
3. Bir Dəqiqə Davam Etdirin

   Qaynama başladıqdan sonra bir dəqiqə davam edin; hündür ərazidə müddəti üç dəqiqəyə qaldırın.

   Səbəb: müddəti uzatmaq fayda deyil, qatılıq artımı gətirir.
4. Qapalı Qabda Soyudun

   Suyu qapağı bağlı şəkildə otaq temperaturuna gətirin, açıqda saxlamayın.

   Səbəb: açıq qabda təkrar çirklənmə riski yaranır.
5. Təmiz Qabda Saxlayın

   Qapağı bağlanan, təmiz və iysiz bir qabda saxlayın; tərcihən eyni gün istehlak edin.

   Səbəb: qaynadılmış suda qoruyucu qalıq qalmır.

Son maddədəki təfərrüat çox vaxt gözdən qaçır. Kran suyunu qaynatmaq suyu o an təhlükəsiz hala gətirir, ancaq ona qalıcı bir qoruma qazandırmır. Şəbəkə suyunda olan qalıq xlor qaynama zamanı uçduğu üçün qaynadılmış su təkrar çirklənməyə daha açıqdır.

Şəkil 2: Qaynadılmış su ilə təmizlənmiş suyun müqayisəsi

Kran Suyunu Qaynatmaq ilə Təmizləmə Arasındakı Fərq

Qaynatma canlı orqanizmləri hədəfləyir, təmizləmə isə həll olmuş və asılı komponentləri ayırır. İkisi rəqib deyil, fərqli funksiyaları olan üsullardır. Bir suda həm mikrobioloji, həm də kimyəvi şübhə varsa, qaynatma tək başına kifayət etmir.

Kran suyunu qaynatmaq ilə təmizləmənin əhatə dairəsi yan-yana qoyulduqda fərq aydınlaşır:

Əks osmosun həll olmuş komponentləri necə ayırdığını əks osmos necə işləyir məqaləmizdə, ultrabənövşəyinin mikrobioloji tərəfdə necə işlədiyini isə UV su təmizləmə necə işləyir yazımızda izah etdik.

Xlordan qaynaqlanan iy üçün isə qaynatmağa ehtiyac yoxdur; aktiv karbon mərhələsi bu işi daha təsirli şəkildə görür. Təfərrüatları suda xlor necə kənarlaşdırılır məqaləsində nəzərdən keçirdik.

Qaynadılmış Su Necə Saxlanılmalıdır?

Qaynadılmış su qapağı bağlı, təmiz və iysiz bir qabda otaq temperaturunda soyudulmalı və tərcihən eyni gün istehlak edilməlidir. Açıqda saxlanılan suda toz və mikroorqanizm yenidən toplana bilər; bundan başqa, qaynatmadan sonra suda qoruyucu bir qalıq qalmadığı üçün təkrar çirklənməyə qarşı müdafiəsizdir.

Saxlama şərtləri nəzərə alınmadıqda kran suyunu qaynatmaq ilə qazanılan təhlükəsizlik bir neçə saat ərzində itə bilər. Bu səbəbdən kran suyunu qaynatmaq tək başına bir həll deyil, doğru saxlama ilə tamamlanan bir tətbiqdir.

Çəndə gözləyən suyun niyə xarakter dəyişdirdiyini və hansı tədbirlərin görülməsi lazım olduğunu çən suyu niyə xarab olur yazımızda nəzərdən keçirdik.

Qaynatma Haqqında 5 Yayğın Yanlış Məlumat

Ən çox eşidilən beş yanlış bunlardır: qaynatmanın əhəngi yox etdiyi, uzun qaynatmanın daha təhlükəsiz olduğu, qaynadılmış suyun uzun müddət saxlanıla biləcəyi, qaynatmanın hər cür çirklənməni kənarlaşdıracağı və təmizləyici cihaz olduğu halda qaynatmanın hələ də lazım olduğu. Beşi də yayğın, beşi də yanlışdır.

Beşinci yanlış isə ən çox təkrarlananıdır: texniki xidməti aparılan bir təmizləmə sistemi olduğu halda suyu ayrıca qaynatmaq lazım olduğu düşüncəsi. Mərhələləri vaxtında yenilənən bir sistemdə bu addım lazımsızdır. Çənli binalarda mikrobioloji təminat istənilirsə, doğru cavab hər gün kran suyunu qaynatmaq deyil, hətta ultrabənövşəyi mərhələ əlavə etməkdir.

Yanlış məlumatların ortaq mənbəyi qaynatmanın gözlə görünən bir nəticə yaratmasıdır. Qabın dibində görünən ağ çöküntü nəyinsə kənarlaşdırıldığı təəssüratı verir. Halbuki o çöküntü suda həll olmuş halda olan mineralın yalnız yerini dəyişmiş halıdır.

Suyun dadındakı dəyişikliyin səbəblərini ətraflı şəkildə suyun dadını nə müəyyən edir məqaləmizdə izah etdik.

Çay, Qəhvə və Yeməkdə Kran Suyunu Qaynatmaq Fərq Yaradırmı?

Çay və qəhvədə su onsuz da qaynadıldığı üçün mikrobioloji baxımdan əlavə bir əməliyyata ehtiyac qalmır. Ancaq suyun codluğu və mineral yükü aromaya birbaşa təsir edir; cod suda çayın rəngi tutqunlaşır və səthdə nazik bir təbəqə əmələ gəlir. Yəni buradakı məsələ təhlükəsizlik deyil, ləzzətdir.

Yemək bişirərkən də oxşar bir vəziyyət keçərlidir. Qaynama temperaturuna çatan su mikrobioloji baxımdan təhlükəsiz hala gəlir; buna baxmayaraq suyun codluğu paxlalılar kimi məhsulların bişmə müddətini uzada bilər.

Buna görə də mətbəxdə kran suyunu qaynatmaq onsuz da bir gigiyena addımı kimi tətbiq olunur. Əsas fərq yaradan dəyişən istifadə olunan suyun tərkibidir. Eyni dən və eyni çayniklə iki fərqli nəticə alınmasının səbəbi çox vaxt budur.

Kommersiya mətbəxlərində bu təsir birbaşa məhsulun keyfiyyətinə əks olunur. Mövzunu avadanlığın istismar müddəti və ləzzət baxımından birlikdə nəzərdən keçirdiyimiz restoran və otellərdə su təmizləmə məqaləsi praktik bir çərçivə təqdim edir.

Hansı Vəziyyətdə Qaynatmaq Kifayətdir, Hansı Vəziyyətdə Yox?

Qaynatma; kəsintidən sonra, daşqın və təbii fəlakət kimi müvəqqəti mikrobioloji şübhə vəziyyətlərində kifayətdir. Buna baxmayaraq codluq, nitrat, ağır metal və duzluluq kimi qalıcı kimyəvi başlıqlarda kifayətsizdir. Davamlılıq tələb olunan vəziyyətlərdə isə gündəlik qaynatma praktik bir həll olmaqdan çıxır.

Kran suyunu qaynatmaq qərarını verərkən üç sualla başlanır: şübhə mikrobiolojidirmi, yoxsa kimyəvi, müvəqqətidirmi, yoxsa qalıcı, gündəlik istehlak nə qədər? Enerji, saxlama və dad da əlavə olunduqda qiymətləndirmə altı bəndə çatır.

• Şübhənin növü: Mikrobiolojidirsə, qaynatma təsirlidir, kimyəvidirsə, deyil.
• Müddətin xarakteri: Müvəqqəti bir vəziyyət üçün uyğundur, qalıcı bir problem üçün uyğun deyil.
• İstehlak miqdarı: Gündə bir neçə litri aşan ehtiyacda qaynatma davamlı ola bilmir.
• Enerji xərci: Hər gün qaynatmanın enerji əvəzi zamanla ciddi bir xərc maddəsinə çevrilir.
• Saxlama şərti: Uyğun qabda saxlanıla bilmirsə, qazanılan təhlükəsizlik itir.
• Dad gözləntisi: Qaynadılmış su soyuduqda adətən daha düz qavranılır.

Bu altı maddəni birlikdə qiymətləndirdiyinizdə mənzərə aydınlaşır. Kran suyunu qaynatmaq fövqəladə hallar üçün bir həlldir; qalıcı bir su keyfiyyəti strategiyası deyil.

Suyunuzda hansı başlığın önə çıxdığını görmək üçün əvvəlcə analiz lazımdır. Hansı parametrlərə baxılacağını su analizi necə aparılır məqaləmizdə sadaladıq. Şəbəkə suyunun ümumi təhlükəsizlik çərçivəsini isə şəbəkə suyu təhlükəsizdirmi yazımızda nəzərdən keçirdik.

Quyu suyundan istifadə olunan yerlərdə vəziyyət fərqlidir; orada nəzarət mexanizmi yoxdur və nitrat riski daha qabarıqdır. Bu mövzunu quyu suyu içilə bilərmi məqaləsində araşdırdıq.

Qaynatmadan Qalıcı Həllə Necə Keçilir?

Keçid üç addımda planlaşdırılır: əvvəlcə analizlə şübhənin növü müəyyən edilir, sonra ehtiyaca uyğun mərhələ seçilir, ən sonda quraşdırma nöqtəsi qərarlaşdırılır. Mikrobioloji təminat istənilirsə ultrabənövşəyi, həll olmuş yük yüksəkdirsə əks osmos, yalnız dad və iy problemi varsa karbon mərhələsi önə çıxır.

Bu üç addım gündəlik qaynatma vərdişini birdəfəlik bir investisiyaya çevirir. Qərar verərkən istehlak miqdarı və istifadə nöqtəsi də nəzərə alınır.

Sol sütundakı maddələr müvəqqəti vəziyyətləri təsvir edir; burada kran suyunu qaynatmaq doğru və kifayət edən bir seçimdir. Sağ sütun isə davamlılıq tələb edən başlıqları özündə birləşdirir və qaynatmaqla həll olunmur.

Mətbəx tərəfində model seçimini su təmizləyici cihaz necə seçilir bələdçimizdə addım-addım izah etdik. Lavabo altına quraşdırılan ultrabənövşəyi dəstəkli həllər üçün lavabo altı UV su təmizləyici cihaz seçimini nəzərdən keçirə bilərsiniz.

Sistem quraşdırıldıqdan sonra da tək bir vərdiş lazımdır: mərhələlərin vaxtında yenilənməsi. Doymuş bir mərhələ funksiyasını yerinə yetirmir və istifadəçini yenidən başa qaytarır. Dəyişdirmə dövrünün nəyə görə müəyyən edildiyini filtr dəyişdirmə bələdçimizdə izah etdik.

Xülasə, kran suyunu qaynatmaq, əlinizdə başqa seçim olmadıqda etibarlı bir tədbirdir. Əlinizdə seçim olduqda isə səmərəsiz bir rutindir.

Kran Suyunu Qaynatmaq Haqqında Tez-tez Verilən Suallar